396 nai Tutu Vakavanua me Tawani

E sa toso vinaka tiko na kena cakacakataki me vakatawani na veitutu vakavanua era se lala tiko ena noda vanua.

Na kena vakatawani na itutu vakavanua e na vukea vakalevu na veiliutaki e na Vanua, Lotu kei na Matanitu.

E 879 na itutu vakavanua ka tiko e Tailevu, ia e na gauna oqo e ra sa vakatawani e 483 ka lala tiko e 396.

Oqo na veika e vakaraitaka na turaga na liuliu ni matanitu ko Sitiveni Rabuka e na kena dolavi na Bose ni Yasana ko Tailevu ka vakayacori mai Vuci, Tokatoka e na siga vukelulu ni macawa oqo.

E vakaraitaka ni kena vakadikevi na noda veikoro ka’ra sega tu ni vakatawani na nodra itutu vakavanua e laurai ni luluqa na veivakatoroicaketaki , na rawaka ka sega ni rokovi na lawa ni koro ka tik sara e ra na nodra rawaka na lewenikoro.

E vakavinavinakataka na kena sa mai ciqoma na Bose Levu Vakaturaga na noda lawatu ni dodonu ni taukei ni vanua e vuravura (United Nation Declaration on the Rights of Indigenous Peoples).

MATABOSE NI YASANA 

Na matanitu e sa saga vakaukauwa e vuqa na ituvatuva me tarai cake kina na veika me baleti keda na kawa itaukei e na gauna edaidai ka nodra itavi talega me raica na noda vakaukauwataki e na bula vakailavo ka oka kina na veivuke vakailavo vei ira na kabani ni yasana, vakatoroicaketaki ni qele, na veivuke vei ira na bisinisi lalai kei ira na soqosoqo ni veivoli cokovata.

E tolu na yavu lelevu e usutu kina na matanitu o ya e na kena vaqaqacotaki na bula vakailavo ni noda vanua sa i koya;

• na kena vaqaqacotaki na bula qaqa vakailavo ni noda vanua economic resilience),
• na kena vaqaqacotaki na nodra rawaka na lewenivanua (people empowerment),
• kei na veiliutaki vinaka kei na veiqaravi e savasava (good governance).

Vakaraitaka na iliuliu ni matanitu ni tuvatuva oqo e yavutaki e na raiyawa ni veivakaduavatataki kei na vaqaqacotaki ni rawaka ni lewenivanua ka dua na iwase levu ni tuvatuva qo e vakatabakidua ga vei keda na itaukei.

Na peresitedi ni soqosoqo vakamarama e Viti ko Adi Finau Tabakaucoro, kei nai liuliu ni matanitu ko Sitiveni Rabuka ena Bose ni Yasana ko Tailevu ka vakayacori mai Vuci, Tokatoka, Tailevu ena siga Vukelulu ni macawa oqo.

TABANA NI QOLIQOLI

Vakaraitaka ni 738 na laiseni ni qoli ka 144 na laiseni ni sasalu e na yasana ka sa nanumi tiko me sa dua na ice plant e Natovi.TABANA NI VEIKAU

E vakaraitaka ni se tu na mahogany e Nukurua kei Sawakasa ka vakakina na veipaini e Wainibuka kei Dawasamu ka 43 na bucibucini ni nursery e Tailevu.

Tomana ni sa biuta toka vakatikitiki na matanitu e tolu na milioni na dola ($3.2m) e na ituvatuva ni rural and outer island development me vukei ira na itaukei ni yaubula.

Veiulutaga bibi e so e bolei keda tiko

E vakaraitaka ni vica na ulutaga bibi e tarai keda tiko ka dodonu me da veitalanoa kina vakalevu ka oqo me vaka na;

• revurevu ni draki veiveisau,
• noda vakavakarau kina cagilaba,
• na veivakatoroicaketaki e nakoro,
• vakabulabulataki ni itovo kei na vosa,
• nodra vuli na luveda,
• na kena vakayagataki na iyaubula me da vueti kina,
• na kena vakaleqai na iyaubula e na veivakatoroicaketaki,
• na mate sureti, na mate dewa,
• nodra veivakasaurarataki na marama kei na gone yalewa lalai
• na kena sa tete na waigaga ni veivakamatenitaki e na noda veikoro vakaviti.

E tomana ni sa dua na gauna bolebole, gauna ni veisau e da sa lako curuma tiko na kawa itaukei e na gauna oqo, ia ni da maroroya tiko na veika vakavanua me baleti keda sa kalevu na vakavinavinaka.

E vakabibitaka na liuliu ni matanitu na kena maroroi na iyaubula e na loma ni yasana ka me vakayagataki vakamatau e na kena ivakayagataki e dodonu.

Feedback: salaseini.guniyaga@fijisun.com.fj