'Siga Rarama': ‘Meda Yadrava na Kena Teivaki na Noda Qele’

E sega ni dua na ka e dredre ena vuravura qo. Kevaka e sa tiko vinaka na vakasama, nai gu, yalo ni sasaga kei na vosota, ena vakavotukana ga mai na vei gagadre eso eda vinakata me da qarava.

Oqo na veika e vakaraitaka o Samuela Vakacegu na turaga ni Naroi, Moala mai Lau. Nikua, e ratou lisitaka tiko vakavuvale e rauta ni 17 na eka na qele ka tiko mai Lomaivuna, Naitasiri, ka ratou sa teivaka tiko kina na dalo.

Esa yabaki 31 ko Samuela, e lewena tiko na Mataivalu ni noda vanua, ka vitu na luvena. Ni wilika na nona italanoa.

VAKAMACALATAKA NA LISI O NI TEITEI TIKO KINA OQORI? 

E 17 taucoko na eka na levu ni qele keitou lisitaka tiko .

Mai na vula ko Janueri me yacova mai nikua, e sa teivaki rawa e lima na eka ka rauta tiko e 13,000 na vu ni dalo, tautauvata ni 2,600 na dalo dua na eka.

NA GAUNA CAVA A TEKIVU KINA NA TEITEI OQO? 

Na tei dalo a tekivutaka ena yabaki sa oti ko tamaqu lailai Viliame Cama kei na tuakaqu o Ravula Tovoleisuva. Keirau sa mai tomana na teitei qo kei dua tale na tuakaqu ka neitou ‘farm manager’ tiko o Eparama Tovoleisuva.

Nai rairai ni dalo ni sa bula vinaka ka teivaki tiko mai Lomaivuna e vakayagataki kina na misini me vakarawarawataka na cakacaka.

NA VANUA CAVA SO E VOLITAKI KINA NA DALO? 

Na makete levu ga e Suva, na makete ena Bayley Bridge, Nausori vaka kina na gagadre yadudua ni vuvale kei na vei oga sa lavaki tiko me na vakau kina na dalo ena vula ko Jiulai.

OCEI SO ERA VEIVUKE TIKO ENA TEITEI OQO? 

Ena gauna qo e ratou veivuke tikoga na cauravou e vale, luvei keitou, ratou wawa vuli tiko ena veikoronivuli ni vuli tara, wawa cakacaka tiko, ka vaka talega kina e so na cauravou mai Lomaivuna kei Nananu, Tailevu.

Na veivuke vakailavo ni veika me baleta na kedra isau na tamata cakacaka kei na veika tale eso e veivuke tiko mai kina na watiqu o Adi Sova Vulawalu Vakacegu, ka vakaitikotiko mai Amerika. Eso tale na neirau gagadre lalai e dau vukei keirau kina na tuakaqu o Ravula Tovoleisuva.

NA CAVA NA NOMUDOU TAKETE SE TUVATUVA E TIKO? 

Na neitou tuvatuva sa i koya me voli e dua na lori (4-wheel), vakacurumi na lavo ki na Unit Trust of Fiji ka me veivuke talega ki na bisinisi ni vuvale levu.

ESO NA DREDRE O NI SOTAVA ENA KENA QARAVI NAI TEITEI? 

Na dredre levu keitou sotava tiko sa i koya na tolili me ratou kau tiko mai kina na cauravou, ka vaka kina na wai kei na livaliva. Na kena rawa vinaka na teitei oqo e baleta ni caka ena gauna ni sereki, ka ratou dau tiko kece kina na neitou gonevuli mai na Queen Victoria School, Suva Grammar, Veiuto Primary, Yasayasa Moala College.

Era moce sara tu ga ena vale vakarautaki (farm house) e Lomaivuna. Era keba kece tu kina ena gauna ni sereki balavu se qai oti.

DUA NA NOMUNI VAKASALA VEI IRA NA ITAUKEI ENA BIBI NI VAKAYAGATAKI QELE? 

Nai vakasala vinaka duadua sa i koya na noda yadrava ka makututaka na kena teivaki ka qaravi vinaka na noda qele na itaukei. E sega ni dua na ka e dredre, ni sa tiko na gu ni yalo ena noda sasaga vakavuvale, e sa na taladrodro ga mai na noda gagadre me da qarava vinaka na veika eda vakadeitaka ni noda dina.

Na qaravi qele ena teivaki dalo e gauna lekaleka sara (ono na vula). Ni o sa biuta na nomu dina kece, na nomu maqosa kei na makutu, sega vakadua ni o na tale wale ena nomu sa na marautaka tiko na teiteivaki.

Vakatataro: salaseini.guniyaga@fijisun.com.fj