Suka Mai Valeniveivesu, Vakaduri Bisinisi

Na wase levu ni qele ena noda vanua eda taukena tiko na kawa iTaukei, ia era sega ni dau vakayagataki vakavinaka me vurevure ni bula kei na ilavo vei keda.

Ena macawa oqo e veibolei tiko ko Pelasio Jese na turaga ni Veidawa, Bouma mai Taveuni ena kena teivaki ka vakayagataki vinaka ni qele. Ko Pelasio e dua vei ira na noda gone ka se qai vakasukai mai ena valeniveivesu ena vuku ni dua na cala vakalawa ka’a beitaki kina ena yabaki 2014.

Ni wilika na veitarotarogi kei Pelasio ena nona vakayagataka na qele me vakaduri bisinisi kina.

NA CAVA E SO NA VEIKA O VULICA NA GAUNA O NI LAI TIKO KINA E NA VALENIVEIVESU?

Au vakila ni levu sara veika vinaka au vulica mai loma oqo me vaka na kena:

• Bulataki na bula ni vosota vakadede;
• Bula ni vakavakarau (displine)
• Vakayagataki vinaka ni gauna
• Ciqoma na veidraki ni bula kecega (expect the unexpected);
• Vulica e so na i walewale ni kena vakayagataki na qele kei na kena keli na tobu ni malea mai vei ira na noqu i caba ka keimami tiko vakavesu vata e loma;
• Na bula ni veimaliwai kei ira na biliraki tu;
• Vulica talega na veimaliwai kei ira na dau veiqaravi;
• Ciqoma na veidusi se valelewa;
• Ka vakauasivi na kena tarai cake na se vulici ni vosa ni Kalou ka ma ni rawa kina na noqu lako curuma na bula ni veisiga.

E VAKA E VEI NA VEITOKONI MAI VEI IRATOU NA NOMUNI MATAVUVUALE NA GAUNA O NI CURU TIKO KINA I LOMA KA VAKA KINA NA GAUNA O NI SA VAKASUKAI KINA I VALE? 

E uasivi na nodratou veitokoni mai vale ka ni ratou lako tiko yani na veisiko e na veivula ka ratou dau gole yani na family day kecega ka ra dau caka e na noqu a tu voli mai loma.

E na noqu suka mai e daumaka vakalevu na veitokoni e na kena sa soli na qele meu teitei kina, wai kena i yau bula me rawa na veivakatorocaketaki kina.

NA YALO CAVA E CURUMI KEMUNI E NA GAUNA E SA TUKUNI KINA MO NI SUKA, E VAKA EVEI NA VEICIQOMI MAI VALE? 

Taumada e curumi au saraga na marau kei na nanamaki ka tubu talega vei au e dua na yalo ni loloma levu e na vukudra na taciqu ka ra tiko yani e loma.

E ra a ciqomi au taucoko na vuvale, koro, lotu kei na vanua me vaka na nona vei ciqomi na tam ani gone vua na gone cidroi.

Au vakamenenei sara vakalevu mai vei ratou e vale, ka bau sara me ratou laki vakaisulutaki, tevu na i dabedabe, caka na kena lotu kei na kena kakana.

NA CAVA E SO NA SASAGA O NI SA LAI TEKIVUNA E NA NOMUNI TIKO VOLI QO E NAKORO? 

• Au a tei kakana draudrau, dalo, tavioka, Tivoli kei na vudi.
• Kelivaki talega e va na tobu ni malea saumi rawa talega na laiseni ni volivolitaki ka yacana na Tagiyaka Investment.

Oqo me i vurevure ni bula ni veisiga ka me vei bolei talega e na koro kei na vanua, ka vaka talega kina ni ra kila ni tiko na i nuinui ni sega ni dua e bera.

OCEI SO BAU VUKEI KEMUNI E NA NOMUNI LAI TAUYAVU OQO? 

• Na turaga na taukei ni bula vata kei n tabana ni veivakadodonutaki e na nodratou a veivakacokotaki e na $2,000 na i lavo (grant) ka voli rawa kina na yaya ni cakacaka kei na vuvale e na kena kelivaki na tobu e na mataiva kei na i sivi.
• Bau vukei talega mai vei iratou noqu i tokani vuvale e ra cakacaka tiko e na so na itei.

NA CAVA NOMUNI TUVATUVA? 

• Sa noqu i tuvatuva tiko meu vakaduria e dua noqu bisinisi ni kakana draudrau, malea kei na ura.
• Au nanuma tale tikoga meu susuga na toa vakalutu yaloka (layer birds) ka me vurevure ni veivakacakacakataki.

NA CAVA E SO NA DREDRE KO NI SOTAVA NA GAUNA O NI LAI TAUYAVU KINA? 

• Na leqa ni vakadrodroi ni wai e na vanua ni teitei. E na gauna oqo se vakayagataki tiko ga na dramu kei na tani e na kena suivi na itei.
• Na reseni ni kakana vei ira na cakacaka.
• Dua talega na dredre au sotava sa i koya na kena sega na misini ni teitei me vaka na (tractor kei na, digger).

NA CAVA NOMUNI RAI SE NAI VAKASALA E NA KENA DAU VAKAYAGATAKI VINAKA NA QELE? 

Noqu rai sa i koya ni qele e vurevure levu ga ni bula kei na kakana e na veisiga.

Na kena vakayagataki vinaka na qele e rawa ni vukea na kena vakacegui na gagadre ni bula vakamatavuvale, vanua, vuli, lotu kei na matanitu.

E levu sarana na kakana draudrau e sa teivaka tu o Pelasio Jese, oqo e wili kina na papukini, kaveti, kei na kumala. E sa tekivu volivolitaki tale tiko o koya mai na nona koro.

CAVA NOMUNI VAKASALA VEI IRA NA NODA I TABAGONE?

• Na noqu i vakasala ga me ra vakabauti ira e na draki ni bula era lako curuma, ke tiko na i yaubula me ra vakayagataka e na kena i vakayagayagataki vinaka taudua.
• Me ra dau taro i vakasala vei ira na veitabana e ra veiqaravi tiko e na dui tabana ni veiqaravi ni yaubula kei na matanitu.
• Me ra dau wilika na vosa ni kalou baleta e dau solia na vuku kei na yalomatua.

ESO TALE NA KA O NI VIA WASEA?

• Au vakavinavinaka vua na iTaukei ni bula ni rawa ni solia tiko na bula ki vei keda.
• Vakavinavinaka talega kina vuvale e na veiciqomi kei na veitokoni.
• Vakavinavinaka talega vei iratou na tabana ni veivakadodonutaki ni rawa niu mai vukei e na veicakacaka ni veiqaravi ka vaka talega kina vei iratou na tabana ni qoliqoli ni rawa ni soli mai na itei ka vakatalega kina na malea kei na ura.
• Vakavinavinaka vei Seremaia Bai e na loloma kei na veikauwaitaki.
• Vakavinavinaka kina matanitu e na nodra vukei o ira na tacida e ra suka mai e na vanua ni veivakadodonutaki.

Feedback: salaseini.guniyaga@fijisun.com.fj