Toso na Marama ena Veivakatorocaketaki

E na tawa ga na cakau kevaka e da yalovata. Oqo e dau nodra ibole tiko na marama mai Kavewa, Nadogo, Macuata e na veigauna taucoko e ra qarava vata kina e dua na itavi.

Oqo na veika e vakaraitaka ko Talei Silibaravi na goneyalewa ka kodinetataka tiko na isoqosoqo vakamamarama mai Kavewa ka vakatokai tiko me Cagimaiwai Womens Club.

“E dodonu me da veisau ka me da toso vata kei na gauna, vakarabailevutaki na rai ni vakasama me da raica kina na veivakatoroicaketaki e sa yaco tiko ena noda vanua.”

E vakaraitaka ni gauna oqo e toso vinaka sara tiko na nodra sasaga na marama mai Kavewa, me vaka ni ra veitokoni tiko na turaga

Tomana ni soqosoqo qo e se tekivu makawa tiko mai me vaka e da kila tu ni ra dau vakaitavitaki ko ira na marama e na veiqaravi vakavanua kei na veika tale eso. Ia ena yabaki 2011 a qai mai vakamatanitutaka na marama na tinana ka lewena tale tikoga na soqosoqo.

E ra lewe 30 vakacaca na marama e ra lewena tiko na soqosoqo ka so vei ira e ra sa yacova na yabaki 70 vakacaca. Era sa dau ni veivakasalataki tu vei ira na vo ni marama e na isoqosoqo.

E na yabaki 2011, a qai vakauqeti koya na marama na tinana me vakamatanitutaki na nodra isoqosoqo me vaka ni levu na veivuke e sa kau vakavoleka tiko yani vei ira.

E na yabaki 2021, e ra kere veivuke kina United Nation Development Programme (UNDP) me ra vukei e na biogas me vakarawarawataka na nodra cakacaka. A rogoca na nodra kerekere ka ra volia rawa kina e 24 na ‘Home Biogas’ me veivuke toka vei ira eso na vuvale e na gauna oqo.

E na gauna oqo e ra sa sasagataka tiko me tara e dua na vale me biu kina na nodra kato ni waililiwa (solar freezer). Oqo me veivuke vei ira na lewenikoro e na kena maroroi na ika.

Ko ira na lewe ni soqosoqo na Cagimaiwai ka’ra solesolevakitaka tiko na tali ibe.

Me vaka ni ra tiko e yanuyanu ka sala waqa talega, e vakaraitaka ni qo e dua na veivakatoroicaketaki vinaka me ra vakayacora e na nodra koro. E levu na gauna era sa dau volitaki vakaca na ika, ka levu e ra ca.

Tomana me vaka ni vurevure tiko ni bula e na veisiga na ika e na nodra vanua, e ra sa vakayacora e dua na project me veivuke vei ira na marama ka vakakina ko ira na lewenivanua.

Na Self Help programme e tiki tiko ni veivuke ka vakailavotaka na nodra sasaga.

Tiko talega e so na siga e ra dau tomitomi kina na marama, se sala ni sasamaki kina lomanikoro, me vakasavasavataki na koro ka kau lesu tale na benu kina vanua ni benu e Labasa me laki maroroi kina.

E ra cakacaka voleka talega kei iratou na tabana ni World Wildlife Fund e na kena maroroi e so na manumanu kei na sasalu ka tiko e na nodra vanua ka dredre na kena kunei tale e na so na vanua.

E ra vakaitavi talega na marama e na kena vakavinakataki na nodra vale ni koro kei na so tale na porokaramu lalai e ra dau vakaitavitaki ira kina.

E ra vakavinavinakataka na turaga ni vanua, kei ira na tabagone e na nodra tokona tiko nai soqosoqo.

E na gauna qo e toso vinaka tiko na soqosoqo, ka’ra sa waraka tiko me ra na cicivaka me cooperative e na vica na vula mai qo.

Sa vakamamasu tiko ni oqo e dua na dredre me raica na Minisitiri ni Marama ena nodra dau sikovwasoma nai soqosoqo ni marama ena veitaudaku ni koro lelevu, ka me levu na soli vuli kei na veivakararamataki.

Vakatataro: salaseini.guniyaga@fijisun.com.fj