Toso Vinaka Na Volitaki Meleni E Na Draki Qo

E sa gauna vinaka ga me da teivaka e so na kakana draudrau me vaka ni tarai keda na draki katakata ka voli talega kina vakatotolo e so na kakana se vuata vakaoqo.

E sega tale ni dua na cakacaka e uasivi cake mai e na vakayagataki qele. Mo vakayagataka ga vakavinaka na gauna ka mo cakacakataka, o na raica kina na vuana e na dua na gauna lekaleka.

Oqo na veika e vakaraitaka ko Maciu Navitilevu na cauravou ya-baki 29 ka cavutu mai Buavou, Macuata ka susugi tu ga mai Korovuli, Seaqaqa.

VAKAYAGATAKI QELE SUSU

Tekivu na nona vakayagataka na qele ni oti na kena takavi Viti na matetaka na COVID-19 e na yabaki 2019 ka sa bolebole saraga ki vua me lesu tale ki nakoro me laki teivaka ga na qele.

E a vuli mai Seaqaqa Primary Schoo, dewa yani ki Seaqaqa Central College me vaka ni susugi voli tu ga mai nakoro me yaco mai e na gauna oqo.

Oqori na irairai ni nona vale (farm house) ka tara tu e na vanua e teitei tiko kina mai Macuata.

E ra vakayagataka tiko na qele ni mataqali mai vei iratou na wekai tinana me vaka ni ra sa vakaitikotiko kece e Suva e na gauna oqo.

E kaya ni ra solia vua na tiki ni qele o ya me vakayagataka ka me tara talega kina na nona vale me vaka ni ra sa cakacaka kece tu e na gauna oqo ko ira na itaukei ni qele oya.

E sega tale ni dua e rau veivuketaka vata na cakacaka oqo, ka tiko ga e so na gauna e ra dau laki cakacaka yani kina nona iteitei ko ira na cauravou e nakoro.

Tomana ni soli vua e rauta ni 50 na eka, ia e na gauna qo e ra se vakaya-gataka tikoga e ono na eka e na vanua e sa teivaka tiko kina na meleni kei na kakana draudrau tale eso.

E sa tiko na nona ituvatuva e na loma ni lima na yabaki mai qo me na teivaka kece na vanua oya ka me veibolei talega vei ira na tiko e nakoro e na vuku ni nodra vakayagataka vinaka na qele me vaka ni tiko ga kina na ivurevure ni bula ka da vaqara tiko e na veisiga.

Vakaraitaka ni loma ni macawa oqo e ra volitaka vaka va na meleni ka sega ni wili kina na kakana draudrau tale eso me vaka na baigani, rokete kei na so tale.

“Tolu ga na tini ni itei ni meleni e ra teivaka e ra tamusuka vaka va ka’ra rawata mai kina e sivia ni lima na udolu vakacaca”.

E ra teivaka na meleni, rokete, baigani, painapiu, ia e na yabaki qo e ra sa tovolea yani me ra teivaka talega na dovu.

“Qarava ga vakavinaka na Kalou ka yadrava ga vakavinaka na nomu itei o na rawata kina na ilavo levu e na loma ga ni tolu na vula, ka dui-dui mai na nomu qarava tale e dua na cakacaka.”

E ra volitaka na meleni ena makete e Seaqaqa, ka so e ra laki vo-livoli ga yani kina nona itikotiko ka vakakina e ra volitaka ga vei ira na dauvolivoli (middleman) e na veimakete e Seaqaqa ka’ra volitaka e na $2 kina $25 dua na meleni ka’ra volitaka talega me $2 dua na kilo.

“E da dau vakawelena tu e so na cakacaka lalai vakaoqo, ia me da vakayagataka ga vakavinaka na noda gauna e da na raica kina na sautu e na kauta mai kina nomu bula.”

Mai na veika e ra rawata oya e sa veivuke sara tiko vakalevu vua e na kena saumi e so na nona iyaya ni vale, saumi kina na motoka kei na so tale na veika lalai e vakayagataki kina.

Veivakasalataki ko Maciu vei ira na noda qase me ra kakua ni ra volitaka tiko na noda qele se me soli vei ira na lako mai ituba, ka me tucake yani, me da yadra ka me da cakacakataka yani na ivurevure ni bula levu e da butuka tikoga e na veisiga.

Vakatataro: salaseini.guniyaga@fijisun.com.fj