Vakavotukana na Tatadra, Vakaduri Bisinisi ni Saravanua

Ke tiko vei keda na yalo ni cakacaka vata kei na veilomani, e da na raica ni na maravu vinaka kina na kena cicivaki na veika e da sasagataka tiko.

Oqo na veika e vakaraitaka ko Taitusi Dradra na cauravou ka taukena tiko na Dradra Eco Tour mai na yanuyanu ko Serua.

Na bisinisi oqo e se qai mai tauyavutaki tikoga e na yabaki sa oti ka vakamatanitutaki talega kina e na vuku ni kena sasagataki me maroroi na iyaubula ka vakabibi e waitui.

Tomana ni raica tiko ni sega ni dua na isoqosoqo se dau vakagauna na matanitu na kena dau yaco yani e so na ituvatuva ni kena maroroi na iyabula.

Me vaka ni susu mai nakoro ka dau mositi koya voli tu na nona delaniyavu me vaka ni dau veiqaravi voli tu e na veiyasai Viti ka dau raica ni sega ni dua na veiqaravi me caka tiko e Serua yanuyanu.

E na nona vuli voli, e a mai fomu vitu ena Latianara College, ka dewa yani ki Univesiti ni Ceva ni Pasifika ka vakaivola mai e na koroi ni Marine Management e na kena vakatulewataki vakavinaka na noda iyaubula ka sa vakavotukana na tatadra.

“Au kauta lesu tale mai e dua na noqu cau ki nakoro e na vuku ni veisusu vinaka kei na nodratou soli au meu lai vuli. Au kauta lesu tale mai nakoro e dua na noqu itavi me vukei kina ko ira na lewenivanua”.

E sasaga vakaukauwa ka vulica mai na veiqaravi e na veiyasai Viti ka sa qai vakanananutaka me tauyavutaki na bisinisi me vukea tale na kena maroroi ga na iyaubula.

E kaya ni gauna e ra dau gole yani kina na saravanua, na ilavo e na rawati mai kina e dau musu tale me qaravi kina e so na ituvatuva ena kena maroroi na iyaubula ka lako vata tale tiko na vakanananu ni matanitu me toki na koro e na vuku ni draki veiveisau.

E ra sotava e so na bolebole ko ira na turaga ni vanua me ra vaqara e dua na kena iwali me vaka ni sega ni via biuta na nodra delaniyavu, ia na iwali vinaka ga sai koya me da maroroya vinaka na noda iyaubula (nature based solution) ka vunautaka wavoki tiko na matanitu nikua me vaka na teivaki ni dogo kei na so tale.

Na vuna levu ni kena tauyavutaki na bisinisi oya me vukea na koro ka me vakacakacakataki ira talega na itabagone ka vakakina e na nodra vukei na matavuvale ka vakauasivi e na kena sagai me maroroi na yanuyanu kei na kena iyaubula.

Na bisinisi qo e tiko saraga e na lomanikoro ka oqo na vuna e rawarawa tiko kina na kena cicivaki na bisinisi baleta ni ‘Community Based Tourism’.

E vakaraitaka ni ko ira na saravanua e ra dau gole yani me ra laki sarasara me vaka ni tiko vei ira e so na vanua talei me ra dau laki sarava. E dua na tiki ni cakau o ya e tiko kina e so na vasua lelevu ka’ra dau taleitaka vakalevu na sarasara kina na saravanua me vaka ni tiko talega kina na veimataqali ika ka bulabula vinaka tu na kena lase.

Na ikarua ni vanua e ra dau qaqalo wavoki tu kina na vonu kei na qio ka vakatalega kina na vai ka’ra dau taleitaka sara vakalevu na saravanua.

Ia, e tiko e so na saravanua e ra taleitaka vakalevu me ra veimaliwai kei ira na lewenikoro kevaka e ra cakava tiko e so na cakacaka ni liga vakaoya ka’ra taleitaka sara vakalevu.

Na veika e rawati mai e na cakacaka oqo e na veivuke e na kena valuti na draki veiveisau, vukei ko ira na lewenivanua, ka tiko madaga na icavacava lavaki (village fee) ka musu mai na isau me vakagolei kina koro me veivuke e na kena samaki na koro.

Oqo e dua na vakasama vinaka vei keda na iTaukei me da vakayagataka vinaka na noda iyaubula ka tiko wavoliti keda.

Ena gauna oqo e totoka vakaoti na nodra veitokoni na lewenikoro me vaka ni sa tekivu me ra rawa ilavo talega mai kina na itabagone e na yasana ko Serua.

Veivakasalataki tiko ko Taitusi ki vei ira na lewenivanua me kua ni lekaleka na nodra rai, ka me ra rai ki liu, e na vica na drau na yabaki mai qo ka biuta kina na takete se tatadra ka me ra lesu tale mai nikua me ra mai tekivu cakacakataka yani na veika me na rawati e na veisiga ni mataka ka me rawa ni vukei kina ko ira na noda kawa mai muri.

Feedback: salaseini.guniyaga@fijisun.com.fj